Pożar lasu to jeden z najtrudniejszych scenariuszy, z jakimi mierzy się straż pożarna. Ogień rozprzestrzenia się szybko, teren jest nieprzewidywalny, a dostęp do wody bywa mocno ograniczony. W takich warunkach liczy się każdy element wyposażenia, a wąż strażacki odgrywa tu rolę absolutnie pierwszoplanową. Zły dobór sprzętu może przełożyć się na przerwę w podawaniu wody dokładnie wtedy, gdy jest ona niezbędna. W tym artykule wyjaśniamy, jakie rodzaje węży pożarniczych są dostępne, czym się różnią i które z nich najlepiej sprawdzą się przy gaszeniu pożarów lasu.
Zanim przejdziemy do rekomendacji dla akcji leśnych, warto zrozumieć podstawowy podział, który obowiązuje w polskim sprzęcie ratowniczym. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 roku wyróżnia dwa główne typy: węże tłoczne i węże ssawne. Oba pełnią zupełnie inne funkcje i różnią się budową.
Wąż tłoczny to ten, który widzisz rozwinięty na miejscu akcji. Prowadzi wodę od pompy do miejsca, gdzie ogień jest atakowany. Płasko się składa po opróżnieniu z wody, co ułatwia transport i zwijanie. Standardowy odcinek ma długość 20 metrów i jest zakończony aluminiowymi łącznikami Storz, pozwalającymi szybko łączyć kolejne odcinki w jedną linię gaśniczą.
Węże tłoczne dzieli się ze względu na przeznaczenie: do pomp (oznaczane literą W, np. W-25, W-52, W-75) oraz do hydrantów (oznaczane literą H, np. H-25, H-52). Hydrantowe stosuje się głównie w stałych instalacjach wewnątrz budynków, natomiast do akcji terenowych, w tym leśnych, używa się węży pompowych.
Drugi podział dotyczy materiału wewnętrznej wykładziny. Typ A to węże z wykładzinką gumową, typ B z wykładzinką z tworzywa sztucznego (PVC lub poliuretan). Wykładzina PCV jest odporna na pleśń i gnicie, co ma znaczenie, gdy wąż bywa przechowywany w wilgotnych warunkach lub intensywnie używany podczas deszczu. Wykładzina poliuretanowa (PU) jest z kolei gładka, przez co zmniejsza opory przepływu wody i ułatwia jej szybsze podawanie.
Wąż ssawny pobiera wodę ze zbiornika otwartego: jeziora, rzeki, sadzawki lub zbiornika przeciwpożarowego i podaje ją na stronę ssawną pompy. Jest wyraźnie sztywniejszy od tłocznego, bo musi wytrzymać podciśnienie bez zapadania się. Osiąga to dzięki spiralnemu zbrojeniu ze stali lub tworzywa wewnątrz ścianki.
Węże ssawne nie są płaskoskładane i produkowane są w krótszych odcinkach, zwykle 1,6 m lub 2,5 m, które łączy się w zależności od głębokości źródła wody. Ich średnice to najczęściej 52, 75, 110, 125 lub 150 mm. Przy pożarach lasu, gdzie dostęp do stałego hydrantu często nie istnieje, motopompa z wężem ssawnym pobiera wodę ze zbiornika polowego lub naturalnego akwenu. Dlatego oba typy węży uzupełniają się w terenie.
Średnica wewnętrzna decyduje o tym, jak dużo wody przepłynie przez wąż w jednostce czasu, a tym samym do jakich zadań taktycznych nadaje się dany odcinek. Poniżej zestawienie najważniejszych rozmiarów:
| Średnica | Przeznaczenie |
|---|---|
| 25 mm | Pożary traw i lasów, długie linie gaśnicze w trudnym terenie |
| 42 mm | Pożary małych budynków, końcowe odcinki linii wewnątrz obiektów |
| 52 mm | Standardowe akcje gaśnicze, uniwersalne zastosowanie w PSP i OSP |
| 75 mm | Główne linie zasilające (magistrale), zasilanie kilku prądów jednocześnie |
| 110 mm | Bardzo duże akcje, zaopatrzenie w wodę na szeroką skalę |
Gaszenie pożaru lasu różni się od interwencji w budynku niemal pod każdym względem. Teren jest nierówny i pełen przeszkód, temperatura przy frontach ognia sięga ekstremalnych wartości, a linia gaśnicza musi być wyprowadzona na dziesiątki, a czasem setki metrów od punktu poboru wody. Do tego wszystkiego dochodzi ryzyko bezpośredniego kontaktu węża z żarem, rozżarzonymi gałęziami i płomieniami. W takich warunkach standardowy wąż do budynków po prostu nie wystarczy.
Przy akcjach leśnych odcinki 25 mm są podstawowym narzędziem. Są lekkie, przez co strażak może szybko rozwinąć długą linię gaśniczą w gęstym poszyciu, między drzewami, na wzniesieniach i w wąwozach. Przy ograniczonej ilości wody, co w lesie zdarza się często, mniejsza średnica pozwala na jej racjonalne wykorzystanie: ciśnienie rozkłada się na dłuższej trasie, a prądownica podaje strumień tam, gdzie jest potrzebny.
Dodatkową zaletą węży 25 mm jest możliwość szybkiego pakowania w plecaki gaśnicze. Zestaw złożony z kilku odcinków W-25, rozdzielacza i prądownicy można zabrać w teren bez pojazdu, co w niedostępnych partiach lasu bywa jedynym rozwiązaniem.
Specjalistyczne węże projektowane z myślą o pożarach lasów, określane często jako węże leśne lub węże typu FOREST, to rozwiązanie o innej filozofii konstrukcji. Ich zewnętrzna powłoka jest zaprojektowana tak, by w trakcie pracy przepuszczała na zewnątrz kontrolowaną ilość wody. Efekt samonawadniania działa jak naturalny radiator: cienka warstwa wody na powierzchni węża odprowadza ciepło i chroni go przed bezpośrednim kontaktem z płomieniem czy rozżarzonymi fragmentami drewna.
Taki wąż może leżeć na rozgrzanej glebie i biec przez strefy silnego żaru bez ryzyka stopienia lub przepalenia powłoki. To przekłada się bezpośrednio na niezawodność dostarczania wody: linia gaśnicza pozostaje sprawna nawet wtedy, gdy ogień otacza jej fragmenty z kilku stron.
Węże tego typu mają jednocześnie wzmocnioną zewnętrzną tkaniną odporną na mechaniczne uszkodzenia: otarcia o korzenie, kamienie, konary i wszelkie nierówności terenu, przez które linia musi przebiegać.
Węże z zewnętrzną powłoką poliuretanową (oznaczane PW lub PU/PW) sprawdzają się wszędzie tam, gdzie sprzęt naraża się na intensywne zabrudzenie i mechaniczne niszczenie. Las to środowisko spełniające oba warunki. Powłoka nie przyjmuje brudu, łatwo ją przepłukać po akcji i jest odporna na skoki temperatury. Wkładka poliuretanowa od strony wewnętrznej zapewnia gładki przepływ wody przy minimalnych oporach.
W ofercie Awares znajdziesz między innymi wąż tłoczny powlekany do motopompy marki Bezalin w średnicy 52 mm, a dla większych potrzeb wydajnościowych wąż tłoczny powlekany Ø75 dostępny w wariancie 40-metrowym z zapadką. Ta ostatnia opcja szczególnie przydaje się przy budowaniu długich magistrali w terenie otwartym.
Przy pożarach lasów często pracuje się z przenośną motopompą, a nie z autopompą wozu strażackiego. Motopompa pobiera wodę ze zbiornika przez wąż ssawny i tłoczy ją przez odcinki tłoczne do prądownic. Wybierając odcinki tłoczne, upewnij się, że średnica łączników Storz pasuje do wylotu Twojej pompy. Standardowe motopompy leśne pracują najczęściej z wężami W-25 lub W-52. Jeśli linia gaśnicza musi mieć 200 metrów lub więcej, węże 25 mm będą lepszym wyborem niż 52 mm. Mniejsza masa i łatwiejsze rozwijanie pozwolą faktycznie dotrzeć z wodą do frontu ognia.
Sama długość odcinków to nie wszystko. Przy budowaniu linii leśnych przydają się rozdzielacze 25 mm, które pozwalają podzielić strumień wody na kilka kierunków i dają większą elastyczność taktyczną. Kosz ssawny na końcu węża ssawnego, czyli stalowa siatka z zaworem, chroni pompę przed zasysaniem liści, gałązek i piasku, które w leśnym stawie czy rowach melioracyjnych występują nagminnie. Prądownice regulowane pozwalają z kolei przełączać się między strumieniem zbitym a rozpylonym bez przerywania podawania wody.
Każdy wąż strażacki używany przez jednostki PSP i OSP w Polsce musi posiadać świadectwo dopuszczenia wydane przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, Państwowy Instytut Badawczy). To nie jest formalność. Dopuszczenie CNBOP potwierdza, że wąż przeszedł próby ciśnieniowe, wytrzymałościowe i materiałowe zgodne z krajowymi wymaganiami technicznymi. Produkt bez aktualnego świadectwa nie może być oficjalnie użytkowany przez służby ratownicze.
Przed zakupem sprawdź, czy wybrany model ma numer dopuszczenia podany na etykiecie lub w dokumentacji. Renomowani producenci, tacy jak Bezalin, oznaczają swoje wyroby w ten sposób standardowo. W ofercie Awares znajdziesz wyłącznie produkty posiadające wymagane dopuszczenia.
Przy pożarach lasu najlepiej sprawdzają się lekkie węże 25 mm, które pozwalają rozwinąć długą linię gaśniczą bez nadmiernego obciążenia ekipy, a przy dużych przepływach odcinki 52 mm lub 75 mm do budowania magistrali wodnych. Tam, gdzie ogień jest szczególnie bliski linii gaśniczej, sięgaj po węże leśne z samonawadniającą powłoką lub węże powlekane poliuretanem, które wytrzymają bezpośredni kontakt z żarem. Pamiętaj o odpowiednim zestawie akcesoriów: koszu ssawnym, rozdzielaczach i prądownicach regulowanych.
Jeśli szukasz sprzętu z aktualnym dopuszczeniem CNBOP i chcesz mieć pewność, że dobrze dobierzesz węże do konkretnych warunków terenowych, skontaktuj się z Awares. Oprócz sprzedaży oferujemy doradztwo techniczne i wsparcie w rozliczaniu dotacji sprzętowych dla jednostek OSP.
Design: Proformat