Węże strażackie

Węże strażackie – kluczowy element akcji gaśniczej

Węże strażackie to kluczowy element wyposażenia każdej jednostki straży pożarnej. Strażacy PSP i OSP używają ich do transportowania i tłoczenia wody oraz wodnych roztworów środków pianotwórczych, dzięki czemu mogą skutecznie gasić pożary. Wysokiej jakości węże strażackie muszą wytrzymać pracę w ekstremalnych warunkach – pod wysokim ciśnieniem, w otoczeniu wysokich temperatur i przy narażeniu na uszkodzenia mechaniczne – zachowując przy tym pełną niezawodność działania podczas każdej akcji gaśniczej. W niniejszej kategorii Węże strażackie przedstawiamy rodzaje węży, ich rozmiary i zastosowania oraz materiały, z których każdy wąż strażacki jest wykonany. Opisujemy także normy i świadectwa dopuszczenia CNBOP, które musi spełniać ten specjalistyczny sprzęt pożarniczy.

Rodzaje węży pożarniczych: tłoczne i ssawne

Pożarnicze węże tłoczne do motopompy

Podstawowe rodzaje węży strażackich to węże tłoczne oraz węże ssawne. Węże tłoczne służą do transportu i tłoczenia wody (lub innych środków gaśniczych) od źródła wody (np. pompy w pojeździe strażackim – autopompy, przenośnej motopompy lub hydrantu) do miejsca pożaru. Jak sama nazwa wskazuje, wąż tłoczny przeznaczony jest do tłoczenia środka gaśniczego w kierunku źródła pożaru. Standardowo węże tłoczne są płaskoskładane – spłaszczają się po opróżnieniu z wody, co ułatwia ich zwijanie i transport. Najczęściej spotykane odcinki mają długość 20 m (choć dostępne są w różnych długościach) i zakończone są z obu stron aluminiowymi łącznikami typu Storz, umożliwiając szybką konfigurację odcinków w jedną linię gaśniczą.

Wysokiej jakości węże strażackie ssawne

Z kolei węże ssawne służą do zasysania wody ze źródeł otwartych (np. ze zbiorników, jezior, rzek) i podłączane są do ssawnej strony pompy. Taki wąż strażacki ssawny jest znacznie sztywniejszy od tłocznego – posiada wewnętrzną spiralę (wykonaną z metalu lub tworzywa), która zapobiega zgnieceniu węża przy wytwarzaniu podciśnienia. Węże ssawne nie są płaskoskładane i występują najczęściej w krótszych odcinkach (typowo 1,6 m lub 2,5 m), łączonych ze sobą w zależności od potrzeb. Średnice węży ssawnych zwykle odpowiadają średnicom węży tłocznych (np. 52 mm, 75 mm czy 110 mm), spotyka się także węże ssawne o większych przekrojach – nawet 125 mm czy 150 mm. W odróżnieniu od węży tłocznych, które podczas akcji są pod ciśnieniem wody, węże ssawne muszą wytrzymywać warunki zasysania (podciśnienia) – dlatego ich konstrukcja jest mocno wzmocniona, odporna na zapadanie i uszkodzenia przy ssawnym pobieraniu wody.

Dodatkowo, węże tłoczne dzieli się ze względu na zastosowanie na odcinki do pomp oraz do hydrantów. Węże do autopomp i motopomp oznaczane są literą W (np. W-52, W-75), natomiast pożarnicze węże tłoczne do hydrantów oznaczane są literą H (np. H25, H52). Węże hydrantowe stosowane są w stałych instalacjach (hydranty wewnętrzne w budynkach lub hydranty zewnętrzne) i zazwyczaj mają nieco inną budowę – często wykonywane są z tworzywa sztucznego i przystosowane do długotrwałego przechowywania w zwiniętym stanie.

Średnice węży strażackich i ich zastosowanie

Węże strażackie występują w różnych rozmiarach, podawanych zwykle jako średnica wewnętrzna w milimetrach. Najczęściej spotykane rozmiary węży tłocznych to 25 mm, 42 mm, 52 mm, 75 mm oraz 110 mm. Każdy z tych rozmiarów ma nieco inne zastosowanie taktyczne podczas akcji gaśniczej:

• 25 mm – małe, lekkie węże używane przede wszystkim do gaszenia pożarów traw i lasów oraz innych pożarów na otwartej przestrzeni o niewielkiej intensywności. Pozwalają na szybkie rozwinięcie bardzo długiej linii gaśniczej w trudnym terenie. Często wykorzystywane są także w akcjach wymagających dalekiego sięgnięcia węży przy ograniczonym zapasie wody.
• 42 mm – węże o pośredniej średnicy stosowane przy pożarach w budynkach o niedużej kubaturze (np. mieszkania) lub jako końcowe odcinki linii gaśniczej wewnątrz budynków. Umożliwiają łatwiejsze manewrowanie prądem wody przy wciąż wystarczającym wydatku. Węże strażackie 42 mm (oznaczane także W-42) są często wykorzystywane przez jednostki OSP do działań w wąskich przestrzeniach.
• 52 mm – najpopularniejszy uniwersalny rozmiar węża. Wąż strażacki 52 (W-52) używany jest przy większości typowych akcji gaśniczych, np. przy pożarach pomieszczeń o dużej kubaturze, w większych budynkach mieszkalnych oraz jako standardowy odcinek bojowy w PSP. Zapewnia on dobry kompromis między wydajnością dostarczanej wody a wagą i poręcznością linii.
• 75 mm – wąż o dużej średnicy, wykorzystywany głównie do budowania głównych linii zasilających (magistrali wodnych) podczas większych akcji. Służy do przesyłu dużych ilości wody z pompy (np. z wozu strażackiego) do rozdzielaczy lub do zasilania kilku mniejszych linii jednocześnie. Wąż strażacki 75 (W-75) jest cięższy i mniej poręczny, dlatego używa się go zwykle jako odcinek doprowadzający wodę, a nie bezpośrednio do operowania prądem wody przez strażaka.
• 110 mm – największe węże stosowane w straży pożarnej, używane gdy konieczne jest podanie bardzo dużej ilości wody. Przykładowo węże 110 mm służą do zaopatrywania akcji gaśniczej w wodę na dużą skalę – mogą zasilać równocześnie wiele prądów gaśniczych lub wysokowydajne działka wodne. Zwykle węże o średnicy 110 mm wykorzystuje się jako główne magistrale łączące hydrant lub pompę z poligonem pożaru (np. przy pożarach przemysłowych).

Uwaga: Oprócz powyższych, spotykane są także inne rozmiary dostosowane do specyficznych zastosowań (np. 52 i 25 mm w hydrantach wewnętrznych, 110+ mm w specjalistycznych instalacjach przeciwpożarowych). Każdorazowo wybór węży zależy od zapotrzebowania na wydajność wodną i warunków akcji.

Budowa i wytrzymałość węży strażackich

Węże strażackie (zarówno tłoczne i ssawne) zbudowane są z kilku warstw materiałów, co zapewnia im wysoką wytrzymałość. Typowy wąż tłoczny posiada wewnętrzną wykładzinę uszczelniającą z gumy lub tworzywa oraz zewnętrzny oplot wykonany z włókien poliestrowych o wysokiej wytrzymałości. Węże wykonane z gumy (tzw. typ A) mają wkładkę z elastycznej gumy odpornej na warunki atmosferyczne, często jest to specjalny kauczuk syntetyczny (np. EPDM). Węże z wkładką z tworzywa sztucznego (typ B) wykorzystują wysokiej klasy PCV – materiał odporny na pleśń, butwienie i gnicie. Oplot węża jest okrągłotkany z przędzy poliestrowej, co zapewnia równomierną wytrzymałość na rozciąganie w każdym kierunku. Taka konstrukcja sprawia, że wysoka jakość wykonania idzie w parze z odpornością na trudne warunki pracy.

Profesjonalne węże strażackie są projektowane do pracy w najcięższych warunkach bojowych. Muszą cechować się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne (otarcia, uderzenia, uszkodzenia mechaniczne od ostrych krawędzi) oraz na działanie czynników zewnętrznych. Dobrej klasy węże mają odporną na ścieranie powłokę zewnętrzną oraz wykazują odporność na niekorzystne warunki atmosferyczne – ekstremalne temperatury (od dużych mrozów po upały), promieniowanie UV, a także kontakt z chemikaliami czy pleśnią. Część modeli wyposażona jest w dodatkową powłokę poliuretanową na zewnętrznej stronie. Taka powłoka zwiększa odporność na przetarcia i bezpośredni kontakt z płomieniem, a przy tym nie przyjmuje brudu i jest łatwa do czyszczenia. Dzięki temu węże te sprawdzają się nawet w ekstremalnych warunkach akcji i mogą służyć przez długi czas.

Bardzo istotnym parametrem jest wytrzymałość węża na ciśnienie. Węże strażackie transportują wodę pod znacznym ciśnieniem, dlatego muszą mieć odpowiedni zapas bezpieczeństwa. Typowe ciśnienie robocze dla węży tłocznych wynosi około 1,5–2,0 MPa (15–20 barów), zaś ciśnienie testowe i rozrywające jest wielokrotnie wyższe – najlepsze węże wytrzymują nawet ~6 MPa (60 barów) zanim dojdzie do rozerwania. Taka wysoka wytrzymałość na wysokie ciśnienie gwarantuje, że podczas normalnej pracy wąż nie ulegnie uszkodzeniu. Każdy wąż wykonany zgodnie z normami poddawany jest próbom ciśnieniowym, aby potwierdzić jego wytrzymałość na wysokie ciśnienie i zachowanie parametrów wytrzymałościowych z dużym marginesem.

Normy i świadectwo dopuszczenia CNBOP

Sprzęt używany przez straż pożarną w Polsce musi spełniać określone prawem wymagania. Pożarnicze węże tłoczne przeznaczone do pracy w straży powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe określone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz posiadać świadectwo dopuszczenia. Świadectwo to wydawane jest przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej – Państwowy Instytut Badawczy) i potwierdza, że dany wąż spełnia krajowe normy bezpieczeństwa oraz jakości. W praktyce każdy wąż strażacki używany w jednostkach PSP czy OSP musi posiadać wymagane dopuszczenia CNBOP, a brak takiego dopuszczenia oznacza, że wąż nie może być oficjalnie użytkowany przez straż pożarną.

Poza polskimi przepisami, węże muszą spełniać również odpowiednie standardy branżowe. Przykładowo, pożarnicze węże tłoczne do hydrantów wewnętrznych powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540:2014-11 (europejska norma dla węży do hydrantów). Węże strażackie wyposażane są też w łączniki zgodne z normami (np. Storz zgodny z PN-M-51031). Wszystkie te regulacje zapewniają, że wysokiej jakości węże strażackie przeszły odpowiednie testy i są niezawodne w działaniu.

Kupując wąż strażacki, warto zawsze upewnić się, że posiada on aktualne świadectwo dopuszczenia CNBOP. Producenci renomowanego sprzętu oznaczają swoje wyroby numerami dopuszczeń na etykietach węży lub w dokumentacji. Dzięki temu mamy pewność, że otrzymujemy produkt sprawdzony i bezpieczny.

Specjalistyczne węże strażackie do zadań szczególnych

Węże do pożarów lasów (leśne) 🚒🌲

Akcje gaśnicze w lasach stawiają przed sprzętem wyjątkowe wymagania. Węże przeznaczone do gaszenia pożarów lasów muszą być przystosowane do pracy w bardzo trudnym terenie oraz w otoczeniu wysokiej temperatury i ognia. Zazwyczaj stosuje się tu lżejsze węże o mniejszej średnicy, najczęściej 25 mm, które łatwiej rozwijać na duże odległości między drzewami. Specjalistyczne węże leśne mają wzmocnioną konstrukcję zapewniającą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz często unikalne cechy – np. specjalną powłokę zewnętrzną, która podczas pracy osącza się wodą (przepuszcza kontrolowaną ilość wody na zewnątrz). Taki efekt samonawadniania węża pomaga w odprowadzaniu ciepła, dzięki czemu wąż jest odporny na bezpośrednie działanie płomieni, żaru i bardzo wysokich temperatur. Tego typu węże (np. modele typu FOREST) stanowią najlepsze zabezpieczenie linii gaśniczej przy pożarach lasów i traw, gdzie liczy się niezawodność dostarczania wody w ekstremalnych warunkach terenowych.

Węże sportowe na zawody strażackie 🏆

Podczas zawodów strażackich (sportowo-pożarniczych) liczy się każda sekunda, dlatego opracowano specjalne węże sportowe dostosowane do konkurencji. Charakteryzują się one mniejszą masą oraz zwiększoną przepustowością wody dzięki ulepszonej konstrukcji. Węże  na zawody sportowe wykonywane są z cieńszych, lżejszych materiałów i posiadają wyjątkowo gładką wewnętrzną wykładzinę, co minimalizuje opory przepływu wody. Efektem jest szybsze podanie środka gaśniczego – spadek ciśnienia na odcinku takiego węża jest nawet o 30% mniejszy niż w przypadku tradycyjnego węża bojowego. Standardowa długość węży sportowych to około 19–20 m (często skrócone do 19,5 m zgodnie z regulaminem zawodów), co także przekłada się na mniejsze opory i masę. Ponadto węże te są bardzo elastyczne, co ułatwia ich błyskawiczne rozwinięcie i łączenie podczas konkurencji. Mimo że przeznaczone do rywalizacji, najlepsze węże sportowe również posiadają wymagane świadectwo dopuszczenia CNBOP, dzięki czemu mogą być bezpiecznie używane na treningach i pokazach. Przykładem są tu modele S52 i S75 produkowane specjalnie na zawody – lżejsze od standardowych W-52 i W-75, a jednocześnie spełniające wszelkie normy.

Akcesoria do węży strażackich

W trakcie działań ratowniczo-gaśniczych przydatne są rozmaite akcesoria do węży strażackich. Należą do nich m.in.:

• Mostki przejazdowe – specjalne najazdy ochronne, które zabezpieczają rozłożone linie wężowe przed zgnieceniem przez przejeżdżające pojazdy. Dzięki mostkom można poprowadzić węże przez drogę lub inne trasy przejazdu, minimalizując ryzyko uszkodzenia węży przez ciężar samochodów. Mostki przejazdowe wykonane są z wytrzymałych materiałów (gumowych lub tworzywowych) i posiadają kanały, w których układa się węże – pozwala to utrzymać ciągłość dostarczania wody nawet przy ruchu pojazdów.
• Łączniki i uszczelki – standardowe węże strażackie wyposażone są w aluminiowe łączniki typu Storz (np. 52 lub 75) na obu końcach. W sprzedaży dostępne są osobno łączniki do węży różnych rozmiarów oraz zapasowe uszczelki do tych łączników. Ważnym akcesorium jest też specjalny klucz do łączników, ułatwiający ich dokręcanie i rozłączanie podczas akcji. Dodatkowe łączniki i elementy złączne pozwalają szybko naprawić linię wężową w razie awarii któregoś z odcinków.
• Osprzęt do węży ssawnych – w tej kategorii można wyróżnić np. linki do węży ssawnych, które służą do zabezpieczenia linii ssawnej (wiąże się je wzdłuż węża ssawnego, aby ułatwić wyciąganie go z wody i zapobiec zgubieniu kosza ssawnego w głębokim zbiorniku). Istotnym elementem jest także smok ssawny (kosz ssawny) zakładany na końcu węża ssawnego – metalowa siatka z zaworem, która zapobiega zasysaniu zanieczyszczeń i chroni linię gaśniczą przed zapowietrzeniem. Do akcesoriów zaliczymy ponadto zawory odpowietrzające do węży ssawnych, prądownice (nasady wylotowe do kierowania strumienia wody) czy specjalne noszaki i uchwyty ułatwiające przenoszenie złożonych węży.

Wybór odpowiedniego węża strażackiego

Przy tak szerokiej gamie dostępnych produktów, wybór właściwego węża strażackiego powinien być przemyślany. Należy uwzględnić docelowe zastosowanie węża, wymagany typ (tłoczny czy ssawny) oraz odpowiednią średnicę i długość odcinków. Ważnym kryterium jest jakość wykonania – wysokiej jakości węże strażackie posłużą dłużej i z mniejszym ryzykiem awarii w krytycznych momentach akcji. Niezawodność jest kluczowa, dlatego zawsze warto stawiać na sprawdzonych producentów.

Renomowani producenci Bezalin, OSW Eschbach

Na rynku dostępne są profesjonalne węże pożarnicze przeznaczone do działań ratowniczo-gaśniczych oraz specjalne węże dedykowane np. na zawody strażackie. W Polsce cenionymi producentami są m.in. rodzima firma Bezalin oraz niemiecki OSW Eschbach. Bezalin (Bielsko-Biała) dostarcza węże tłoczne i akcesoria do węży od wielu lat – ich produkty cechują się wysoką jakością, odpornością na ścieranie, działanie warunków atmosferycznych oraz posiadają wymagane dopuszczenia CNBOP. Z kolei OSW Eschbach (Ohrdrufer SchlauchWeberei Eschbach) to renomowany producent zagraniczny, którego wyroby uchodzą za synonim trwałości. Przykładowo, seria OSW Eschbach 400 oferuje węże w średnicach od 25 mm do 150 mm o ciśnieniu roboczym sięgającym 20 bar i ciśnieniu rozrywającym do 60 bar – parametry te pokazują poziom, jakiego oczekuje się od sprzętu najwyższej klasy. Eschbach i Bezalin to tylko dwie z marek, na które warto zwrócić uwagę przy doborze węży.

Podsumowując, przy wyborze węża strażackiego należy kierować się: jego przeznaczeniem (rodzaj akcji), wymaganym przepływem wody (średnica), kompatybilnością ze sprzętem (np. średnica łączników do posiadanych pomp czy hydrantów), a także certyfikacją i jakością. Sklep strażacki specjalizujący się w wyposażeniu PSP/OSP z pewnością ułatwi dobór odpowiedniego produktu. W asortymencie kategorii Węże strażackie znaleźć można zarówno węże do codziennych akcji gaśniczych, jak i węże zapasowe czy przeznaczone do specyficznych zadań. Stawiając na sprawdzone, atestowane wyroby, strażacy zyskują pewność, że ich linia gaśnicza nie zawiedzie w chwili, gdy najbardziej potrzeba niezawodnego dostarczania wody.

Węże strażackie to nie tylko zwykłe „przewody” na wodę – to element, od którego zależy skuteczność akcji i bezpieczeństwo ratowników. Dlatego warto inwestować w profesjonalne węże najwyższej jakości, by móc gasić ogień efektywnie i bezpiecznie w każdych warunkach.

Źródła: W opracowaniu powyższego tekstu wykorzystano m.in. materiały branżowe i specyfikacje producentów węży pożarniczych, a także informacje z poradników dla strażaków. Wszystkie wymienione normy i wymagania są zgodne z aktualnymi przepisami i standardami w roku 2025.